Joodse Begraafplaats Overveen

In verband met de Joodse Feestdagen is de begraafplaats dit jaar gesloten tijdens de Open Monumentendag. 

Op 6 mei 2026 kwamen zo’n dertig vrijwilligers van de Stichting Boete en Verzoening naar de begraafplaats om de zerken schoon te maken en opnieuw te beletteren. Wat een werk hebben ze verricht! Het is prachtig geworden.

Het Haarlems Dagblad had op 16 mei 2026 een uitgebreid artikel over het werk van de stichting Boete en Verzoening.

JBO pagina 45 HD 20260516

JBO pagina 46 HD 20260516

 

De groenvoorziening van de gemeente Bloemendaal heeft in februari 2026 op eigen kosten een aantal bomen en struiken op de begraafplaats verwijderd. Er is nu ruimte voor de Stichting Boete en Verzoening https://boete-verzoening.nl/help-mee/ om onderhoud te doen aan de de graven  en de belettering te herstellen. Zij gaan in mei aan de slag.

Het was een indrukwekkende lewaje (begrafenis) van Lex Wertheim op zondag 1 februari 2026 met zeker 80 aanwezigen. Zijn twee zoons, hielpen met het dragen van de kist samen met de kleinkinderen. Een broer van de overledene die in de VS woont, sprak in het metaheerhuisje via een internetverbinding en beide zoons zeiden het kaddish bij het graf.

Rabbijn Spiero sprak de gebeden uit, een gedeelte van de Talmud en de troostrijke psalm 23. Iedereen hielp mee het graf met zand te bedekken. Dat ligt naast dat van mevrouw Swaab en is het twee na laatste dat beschikbaar is.

Het was bijzonder, zoveel mensen op de begraafplaats, het deed denken aan de begrafenissen in vroeger eeuwen.

Alexander Hans Wertheim (1942-2026) was hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Utrecht.

Het bestuur bezocht op 21 september ’24 het landgoed Belvedere , dat grenst aan de spoorlijn in Overveen. Een van de bewoners had ons verteld dat zich op het terrein een oude Lindenlaan bevindt, die vroeger naar de Joodse Begraafplaats leidde. De bomen en de verharde weg zijn nog gedeeltelijk intact.

De Open Monumentendag 2025 vond plaats op 14 september van 12-17 uur. Bestuursleden waren aanwezig voor informatie en een rondleiding voor de 108 bezoekers die wij mochten verwelkomen. De meesten waren enthousiast, omdat zij geregeld langs de begraafplaats komen en die nu geopend vonden.

Voorafgaand aan de opening hebben bestuursleden graven van onkruid ontdaan en is het gras weer door de gemeente groenvoorziening gemaaid.

De Open Monumentendag op zondag 15 september 2024 trok  121 bezoekers, die desgewenst werden rondgeleid door een van de bestuursleden en veel vragen stelden. Men wil altijd weten wat de open gespreide handen op een grafsteen voorstellen – daar ligt een Cohen begraven, afstammeling van de Kohanim, de priesters uit de Tempel die de zegening uitspreken. Ook de kan van de Levieten roept vragen op. Zij waren de Tempeldienaars die de handen wasten van de Kohanim na de (dieren)offers. We moeten ook vaak de Hebreeuwse data op de stenen uitleggen. Daar is tegenwoordig een app voor om terug te rekenen naar  ‘onze’ jaartelling.

Deze afbeelding van Izak Graanboom, de rabbijn van de Neie Kille, staat op een kaart die te koop is in het Joods Museum in Amsterdam. Het is een wassculptuur in houten lijst uit ca. 1800 in particulier bezit. Het boek dat erbij staat is het joods-wettelijk/ethisch werk dat hij schreef: Zera Jitschak (het zaad = nageslacht van Izak).

Dat zijn ook de eerste twee woorden op de eerste pagina (aan de rechterkant). Verder staat er dikgedrukt: Amoed Hatora. Ve-amoed ha-avoda. Ve-amoed Gemiloet Chasadiem, dat zich vrij laat vertalen als: De pijler Tora, de pijler dienstbaarheid [aan God] en de pijler liefdadigheid. De vermoedelijke tekst die daaraan voorafgaat (onleesbaar) zal zijn ontleend aan de Joodse wijsgeer Shimon haTzaddik (Simon de Rechtvaardige) die deze gedachte voor het eerst uitsprak: ‘De wereld steunt op drie pijlers: Tora, dienstbaarheid aan God en goede daden/liefdadigheid’ (Spreuken der Vaderen 1:2).

Op 6 november 2023 hebben bestuursleden de begraafplaats weer opgeruimd. De graven zijn van onkruid ontdaan. We zagen dat er veel vochtplekken op de muur van het metaheerhuisje zijn gekomen. Daar wordt komende tijd aandacht aan besteed.

De Open Monumentendag op zondag 10 september 2023 werd ondanks de warmte en de file naar Zandvoort toch nog door 43 mensen bezocht.

Het metaheerhuisje (waar vroeger de overledenen ritueel werden gewassen) is in juni ’23 opnieuw geschilderd.

Op 1 mei 2023 hebben bestuursleden weer een middag opgeruimd, temidden van bloeiende viooltjes, paardebloemen en andere voorjaarsbloeiers. Op de graven werd onkruid gewied, klimop werd uit de bomen gehaald en afgewaaide takken verwijderd.  Het afval wordt opgehaald door de gemeente.  Tegelijkertijd was de firma BamBam bezig met het restaureren van de kapotte zerken. Stukken steen worden aan elkaar gelijmd en vastgezet. We vonden ook een grafzerk onder letterlijk ‘de groene zoden’. Aan wie deze behoort zoeken we nog uit.

In het Bloemendaals Nieuwsblad van 7 december 2022 staat het verheugende nieuws dat de gemeente Bloemendaal de begraafplaats een subsidie heeft toegekend van €10.500 voor de restauratie van 38 grafzerken met cultureel-historische waarde.

Voor donateurs was er een speciale middag op zondag 18 september 2022.  Voorzitter Ellen Schrijver hield een interessante speech over de geschiedenis van de begraafplaats en de verschillende restauratie werkzaamheden.

Speech voorzitter Ellen Schrijver 18-9-2022 Donateursmiddag JBO

Daarna was er een optreden het cabaret Kwatsch  van David Simon en Menno van der Reis.

Nieuwe donateurs zijn welkom! Opgave via het formulier. Donaties via: NL 77 ABNA 0811828743 ten name van Stichting tot  Instandhouding van de Joodse Begraafplaats te Overveen.

Tijdens een particuliere rondleiding vertelde de buurman van de begraafplaats dat er vroeger een lindenlaan naar de begraafplaats leidde. Die bestaat nog altijd, maar stopt nu bij de spoorlijn Haarlem-Zandvoort, die in 1881 werd aangelegd.

De lindenlaan

Rondleidingen op de 1e zondag van de maand om 12 uur. Er zijn rondleidingen mogelijk op aanvraag. Opgave: https://joodsebegraafplaatsoverveen.nl/bezoek. Een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.

Zondag 11 september 2022 was de begraafplaats open tijdens de Open Monumentendagen. Er kwamen 143 bezoekers, met veel vragen, o.a. over de Hebreeuwse jaartelling op de graven. Die begint volgens de traditie met de schepping van de wereld, nu 5783 jaar geleden. Omrekenen kan gemakkelijk: https://www.genealogieonline.nl/naslag/kalender/.

Een pienter jongetje had gezien dat de graven allemaal in dezelfde richting liggen, namelijk naar het oosten. Dat is richting Jeruzalem, zodat de doden kunnen opstaan als de Messias komt, zegt de overlevering.

Op 30 mei ’22 hebben bestuursleden nuttig werk verricht op de begraafplaats. Klimop werd van de muur en de graven verwijderd en oude takken opgeruimd.

In het Haarlems Dagblad van 2 september 2021 stond ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Zeeweg een aardig artikel over de begraafplaats van Arthur de Mijttenaere:  Artikel Haarlems Dagblad 2 sept 2021-kl

In het zomernummer van het magazine ‘Ons Bloemendaal’ in 2020 staat een artikel van Paulanha van den Berg-Diamant over het graf van David Eliazer Lioni, de enige Bloemendaler op de begraafplaats: zie het artikel. Volgens John Lioni (75 jaar), de kleinzoon van David Eliazer Lioni, is de foto op de voorkant genomen op een strand in België. Zijn grootvader heeft het hele huis aan de Rijperweg 1 indertijd verbreed met ruim een meter. Zijn grootmoeder Margaretha Jungblut is joods geworden voor haar echtgenoot. Zij hadden een goed huwelijk samen, ondanks 24 jaar verschil in leeftijd. Hij reisde dagelijks derde klas met de trein naar Amsterdam, omdat hij niet gratis een duur juridisch advies aan bekenden wilde geven. De chauffeur bracht hem wel per auto naar station Haarlem. Het is onbekend waarom D.E. Lioni in Overveen is begraven, terwijl zijn hele familie op de joodse begraafplaats in Muiderberg ligt. Toen zijn grootmoeder in 1978 begraven werd, was de begraafplaats een jungle, volgens haar kleinzoon.

De graven van rabbijn Graanboom, de heer en mevrouw L.E. Visser en dat van D.E. Lioni zijn in juli 2020 ingrijpend gerestaureerd. Zie hier een geïllustreerd verslag van de restauratie.

Helpt u mee om nog meer restauraties van graven mogelijk te maken? Wordt dan donateur. Opgeven kan via het contactformulier hiernaast.

Er is ook een crowdfunding project gestart voor de begraafplaats, zie hier.

De grafteksten ontcijferd en vertaald. Barend Elburg, woonachtig in Herzlia, Israel heeft als een van de vrijwilligers, die al jaren deelneemt aan het project Het Stenen Archief, alle Hebreeuwse teksten op de graven  vertaald en waar nodig noten erbij geplaatst (bijv. een verwijzing naar een aangehaald Bijbelvers e.d.) . Het bewerken is enige jaren geleden begonnen en dit grote project is nu afgerond. Zie hier https://www.stenenarchief.nl/hsa_completed/hsa_completed_list.php?q=(cemetery~equals~Overveen)

Bestuurslid David Serphos en historicus Bart Wallet bekijken grafstenen op de donateursmiddag van 8 september 2019.

Voorzitter Piet v.d. Ham geeft uitleg over de te restaureren grafzerk van rabbijn Graanboom.

Foto’s: Paulanha v.d. Berg

Op de donateursmiddag van 8 september 2019 hield historicus Bart Wallet een lezing over Izak Graanboom, de eerste rabbijn van de Neie Kille.

Video: Ole Eshuis

Tevens verscheen een artikel van Bart Wallet over rabbijn Graanboom in ‘Ons Bloemendaal’ van winter 2019 (jaargang 43 nr 4).

Op zondagmiddag 8 september 2019 zal historicus Dr. Bart Wallet in het Tetterode Sportcomplex in Overveen een lezing geven over het leven en werk van Isaac Abraham Graanboom.  Graanboom was de eerste rabbijn van de ‘Neie Kille’, de Amsterdams-Joodse gemeenschap die aan het einde van de 18^e eeuw in Overveen een begraafplaats stichtte.

De begraafplaats aan de Tetterodeweg dateert van 1797 en is een Rijksmonument vanwege zijn bijzondere geschiedenis. Het is een van de eerste uitingen van de emancipatiebeweging van het Nederlandse Jodendom. Daarbij was Graanboom een centrale figuur. 

Wallet, universitair docent politieke en religiegeschiedenis bij de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Vrije Universiteit te Amsterdam, zal uitgebreid ingaan op Graanbooms belangrijke rol bij de emancipatie van de Nederlandse Joden.

Na afloop van de lezing wordt een bezoek gebracht aan de naastgelegen begraafplaats en in het bijzonder aan de graftombe van Graanboom. Bestuursleden – allen vrijwilligers – van de Stichting tot Instandhouding van de Joodse Begraafplaats te Overveen, zullen plannen toelichten voor restauratie van dit bijzondere grafmonument.

De bijeenkomst is gratis, evenals koffie, thee en een drankje. Belangstellenden en donateurs worden  tussen 15:00 – 15:20 uur welkom geheten in de kantine van het Tetterode Sportcomplex, Tetterodeweg 15, 2052 EG Overveen. Parkeren bij het sportcomplex is gratis.

Eventuele donaties zijn welkom op rekening: NL 77 ABNA 081 1828 743 t.n.v. Joodse Begraafplaats te Overveen.

Een jaar na de begrafenis van mevr. Swaab z.l. is op 25 november 2018 de matseiwe  (grafzerk) op haar graf onthuld. Er is ook een gedenksteen geplaatst met de namen van haar in de Shoa vermoorde familieleden.  Er was een korte plechtigheid onder leiding van rabbijn Spiero, die het Jizkor (gebed ter  herinnering aan de overledenen) uitsprak. Behalve familieleden waren ook de (klein)kinderen van de onderduikouders uit IJlst aanwezig.

Tijdens de Open Monumentendag op 9 september 2018 is Margot Schreuder-Wensinck bezig met het afstoffen van het graf van haar oud-overgrootmoeder, Vrouwtje Jonas Cohen, overleden in 1813. Zij was gehuwd met Itsaak Meijer de Jonge, alias Rintel. De  Cohens zaten in de tabakshandel. Haar vader Jonas Ezechiel Cohen bouwde o.a de synagoge in Amersfoort, het oude stadhuis en het huis met de paarse ruitjes aldaar.